Ten artykuł dedykujemy osobom, które nie chcą po prostu odhaczać kolejnych atrakcji turystycznych na Wybrzeżu Amalfi, ale lepiej się przygotować do podróży. Poruszane w tekście tematy pozwolą lepiej zrozumieć unikalną historię regionu, docenić lokalną kulturę cytrynową i odkryć ukryte przed tłumami miejsca. Oto skomasowane w jednym przewodniku największe ciekawostki o urokliwym Wybrzeżu Amalfi we Włoszech. Kilka z kwestii na rozgrzewkę…
- na Wybrzeżu Amalfi nie używa się samochodów dostawczych do transportu materiałów budowlanych czy mebli na wyższe poziomy klifów. Zamiast tego setki schodów pokonują osły i muły, które wciąż są tam najważniejszym „sprzętem” logistycznym;
- miejscowi opowiadają, że w zabytkowej wieży Torre dello Ziro nad samym morzem straszy duch księżnej Amalfi, Giovanny d’Aragona, zagłodzonej w tym miejscu w wieku XVI;
- to właśnie na Wybrzeżu Amalfi spisano najstarszy średniowieczny kodeks prawa morskiego w Europie, który przez wieki regulował zasady handlu na Morzu Śródziemnym.
Spis treści
Historia Republiki Morskiej Amalfi
To właśnie od barwnej historii regionu warto rozpocząć. Nie da się ukryć, że Republika Morska Amalfi (z włoskiego Repubblica di Amalfi) okazała się w przeszłości jednym z najważniejszych ośrodków handlowych Morza Śródziemnego. Ramy czasowe tego założenia polityczno-geograficznego obejmują czasy wcześniejszego średniowiecza – wieki od IX do XI. Amalfi rywalizowało wówczas z innymi włoskimi republikami morskimi, zwłaszcza z Wenecją, Genuą i Pizą.
Wszystko zaczęło się od niewielkiej osady rybackiej na wybrzeżu Kampanii – miasteczka Amalfi. Stopniowo mieszkańcy uniezależnili się od Cesarstwa Bizantyjskiego i stworzyli faktyczne miasto-państwo oparte na własnych zasadach rządzenia. Na czele stanęli dożowie. W wybiciu się na niepodległość z pewnością pomogło strategiczne położenie miasta na styku morskich dróg handlowych. Prowadzono coraz większą wymianę dobra wszelakiego (oliwa, drewno, zboże, tkaniny, przyprawy i produkty luksusowe) z Europą Zachodnią, Bizancjum oraz światem muzułmańskim.
Republice Morskiej Amalfi przypisuje się też główną rolę w kreowaniu międzynarodowego prawa morskiego. Przyczyniły się do tego powstające na pulpitach miejscowych urzędników „Tablice z Amalfi” – swoisty kodeks zasad dotyczących żeglugi, handlu i stosunków między kupcami. Dla obrony wybudowano zaś niesamowity most wewnątrz skał, czyli potężny system fortyfikacji i arsenałów, w których powstawały szybkie okręty wojenne.
Sukces Amalfi szybko przyciągnął zazdrośników, w tym prawdziwych dominatorów żeglugi morskiej – osławionych w licznych sagach Wikingów. W 1073 roku Amalfi zostało zdobyte przez Normanów, którzy podporządkowali miasto księstwu Apulii. Amalfi zachowało pewne przywileje handlowe, ale utraciło znaczną część swojej politycznej niezależności. Kolejnym ciosem było splądrowanie i zdobycie głównego miasta Republiki przez Pizę w 1137 roku. Tak właśnie, do ostatecznego upadku Republiki Morskiej Amalfi, przyczyniła się bratobójcza rywalizacja włoskich miast nadmorskich.
Zachęcamy do odwiedzenia Arsenale della Repubblica di Amalfi, czyli muzeum poświęconego morskiej historii miasta Amalfi i regionu. Czynne codziennie w godzinach od 10:00 do 19:00. Bilet kosztuje tylko 3 euro.
Produkcja papieru w Amalfi
To kolejne osiągnięcie Amalfi, które pamięta czasy średniowiecza. Tutejsza produkcja papieru do dziś stanowi ważną część dziedzictwa kulturowego miasta.
Początków tego rzemiosła szukać należy w XIII stuleciu. Dzięki położeniu geograficznemu Amalfi, można było wykorzystywać szybki nurt górskich potoków do napędzania urządzeń potrzebnych przy produkcji papieru. Młyny papiernicze budowano w dolinie Valle dei Mulini, gdzie do dzisiaj można zobaczyć pozostałości warsztatów. Nowe technologie sprowadzano natomiast dzięki bogatym kontaktom ze światem arabskim, który wówczas wiódł prym w rzeczonym rzemiośle.
Tradycyjny papier amalfitański wytwarzano przede wszystkim ze szmat, czyli zużytych tkanin wykonanych z włókien roślinnych. Materiał cięto i moczono w wodzie, a następnie rozdrabniano do uzyskania jednolitej masy. Kolejnym etapem było formowanie arkusza. Rzemieślnik zanurzał drewnianą ramę z siatką w kadzi zawierającej masę papierniczą. Po wyjęciu ramy woda odpływała przez siatkę, a na jej powierzchni pozostawała cienka warstwa włókien. Tak uformowany arkusz przenoszono na filc, prasowano, a następnie suszono. No i voilà – powstawał produkt, który do dzisiaj wykorzystywany jest do wytwarzania oficjalnych zaproszeń i kartek okolicznościowych. Podkreślmy, że papier z Amalfi to przejaw rękodzieła na bardzo wysokim poziomie.
Dzisiaj możesz odwiedzić Muzeum Papieru w Amalfi, w którym poznasz historię tego lokalnego rzemiosła oraz zobaczysz tradycyjne urządzenia wykorzystywane do produkcji. Miejsce jest otwarte do zwiedzania codziennie w godzinach od 10:00 do 19:00. Wstęp kosztuje 4,50 euro, ale są zniżki dla dzieci i młodzieży.
Ceramika z Vietri sul Mare
Vietri sul Mare to niewielkie miasteczko od wieków kojarzone z niezwykłą sztuką ceramiczną. Kolorowe płytki, talerze, misy i dekoracje stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Wybrzeża Amalfi. Co ważniejsze, są to cuda ceramiczne wytwarzane nadal według starych receptur i ręcznie.
To kolejna gałąź rzemiosła, której początki sięgają tutaj wczesnego średniowiecza. Zaważył dostęp do odpowiednich złóż gliny oraz położenie miasta Vietri sul Mare nad Morzem Tyrreńskim. Ceramika była początkowo przedmiotem codziennego użytku: wykonywano z niej naczynia, pojemniki i elementy wyposażenia domów. Z czasem jednak lokalne wyroby zaczęły nabierać coraz bardziej dekoracyjnego charakteru. Rzemieślnicy eksperymentowali z glazurami, wzorami i kolorami, tworząc styl, który stopniowo zaczął wyróżniać Vietri na tle innych włoskich ośrodków ceramicznych.
Wyróżnikiem tej pięknej ceramiki są przede wszystkim kolory. Dominują odcienie błękitu, turkusu, żółci, zieleni, pomarańczy i bieli. Barwy te nawiązują bezpośrednio do krajobrazu Kampanii – błękitnego morza i nieba, zieleni roślinności oraz ciepłego, południowego słońca. Wzornictwo też ma swoje korzenie w tutejszej florze i faunie. Można spotkać cytryny (bez cytryn na Wybrzeżu Amalfi ani rusz – sprawdź kolejny rozdział…), liście, kwiaty, owoce, ryby i ptaki. Na fasadach budynków królują zaś niesamowite ceramiczne płytki, też bogato zdobione.
Ceramika z Vietri sul Mare jest czymś więcej niż popularną pamiątką z Włoch. To część lokalnego dziedzictwa, które łączy sztukę, rzemiosło i krajobraz Kampanii. Warto wejść do lokalnego sklepu z pamiątkami i nabyć piękny przykład tego rzemiosła artystycznego.
Cytryny Amalfi i IGP
Czym jest cytryna to chyba każdy wie. Na samym początku wyjaśnijmy zatem tajemniczy nieco skrót IGP – z czym to się je (nomen omen)? Otóż chodzi o „Chronione Oznaczenie Geograficzne” na Wybrzeżu Amalfi, odnoszące się właśnie do słynnych cytryn Limone Costa d’Amalfi IGP, znanych lokalnie jako Sfusato Amalfitano.
Nie bez kozery owoce te zdobyły własny certyfikat i rangę chronionego dziedzictwa kulinarnego. Nie dość, że są większe os tych znanych z polskich marketów, to jeszcze wyróżniają się niesamowitym stożkowatym kształtem. Uprawiane są zaś na stromych, tarasowych zboczach od długich wieków, ponoć od czasów rzymskich. Pierwsze okazy były podobno niejadalne, dopiero kolejne eksperymenty przyniosły owoce (znowu nomen omen). Gruba, jasnożółta skórka jest bogata w olejki eteryczne, smak jest słodszy i mniej kwaśny niż w zwykłych cytrynach, a w środku zaobserwujesz prawie całkowity brak pestek. Fani zdrowego żywienia zwrócić powinni uwagę na bardzo dużą zawartość witaminy C w cytrynach z Amalfi!
Cytryny z Amalfi są dzisiaj ważnym składnikiem lokalnej kuchni. Ich zastosowanie jest niezwykle szerokie – od prostych dań i deserów po produkty, które stały się wizytówkami regionu. Jednym z najbardziej znanych jest limoncello, aromatyczny likier przygotowywany ze skórek cytryn. Charakterystyczny aromat owoców wykorzystuje się także w ciastach, kremach, lodach i sorbetach. Cytryna pojawia się również w daniach rybnych i owocach morza, sałatkach oraz sosach. Smacznego!
Szlak Sentiero degli Dei – kompletny przewodnik
To właśnie tędy miał zmykać Odyseusz przed gniewem miejscowych syren. To właśnie tędy przez długie wieki podróżowali ludzie, aby dotrzeć droga lądową z osady do osady. Z czasem ten górski szlak dorobił się boskiej renomy uwiecznionej w jego oficjalnej nazwie – Sentiero degli Dei, czyli po prostu Szlak Bogów.
Mowa o trasie biegnącej wzdłuż stoków gór Lattari nad Wybrzeżem Amalfitańskim, łącząc miejscowość Bomerano (część Ageroli) z wioską Nocelle (powyżej Positano). Trasa ma około 7–8 kilometrów długości i oferuje spektakularne widoki na morze, miasto Positano oraz pobliską wyspę Capri. Przejście głównego odcinka Szlaku Bogów zajmuje średnio od 2,5 do 3 godzin w jedną stronę. Są ścieżki łatwiejsze, jak i te wymagające większej kondycji i umiejętności. Najważniejsze to uzbroić się w dobre buty trekkingowe, ochronę przed słońcem i wodę do picia.
Zaproszenie do lektury! Specjalnie dla Ciebie przygotowaliśmy kompleksowy przewodnik po Szlaku Bogów na Wybrzeżu Amalfi. Artykuł na ten temat znajdziesz pod tym adresem internetowym.
Fiordo di Furore – wszystko, co warto wiedzieć
To jedno z najbardziej niezwykłych miejsc na Wybrzeżu Amalfi. Nadaje się idealnie na wakacyjna pocztówkę albo jako scenografia baśniowego filmu. Mowa o wąskiej szczelinie skalnej otwierającej się na Morze Tyrreńskie, której towarzyszy niewielka kamienista plaża i kolorowe domy rybackie w iście oldschoolowym stylu.
Fiordo di Furore leży w miejscowości Furore, pomiędzy Praiano i Conca dei Marini, przy słynnej i malowniczej drodze SS163. Jest częścią wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1997 roku Wybrzeża Amalfi, ze względu na wyjątkowe połączenie spektakularnej przyrody i działalności człowieka. Najbardziej charakterystycznym punktem fiordu jest wysoki most przebiegający nad skalnym wąwozem. To właśnie z niego można zobaczyć całą zatoczkę i niewielką plażę znajdującą się kilkadziesiąt metrów niżej. No i nie zapomnij zabrać ze sobą urządzenie do pstrykania pamiątkowych fotek, takich jak ta poniżej…
Plaża ma zaledwie około 25 metrów długości, dlatego nawet wrażenie „ukrytej zatoki” jest tutaj dosłowne. Niestety zazwyczaj dostęp do plaży jest zamknięty, a ważą na to względy bezpieczeństwa. Tak czy owak, warto zwrócić uwagę na kolor tutejszej wody. W zależności od pogody, pory dnia i kąta padania światła słonecznego morze może przybierać odcienie intensywnego błękitu i zieleni.
Transport publiczny (autobusowy) jest jednym z wygodniejszych sposobów dotarcia na miejsce. W pobliżu mostu znajduje się przystanek obsługujący połączenia wzdłuż całego w zasadzie wybrzeża. Przy okazji, zwróć uwagę na wyjątkowość pobliskiego Furore – „miasteczka, którego nie ma”. Tak je nazwano, gdyż domy rozrzucone są po stromych zboczach i klifach. Nie ma tutaj tradycyjnego placu miejskiego. Są za to wyjątkowo fajne murale na ścianach budynków.
Valle delle Ferriere – przewodnik
Valle delle Ferriere (Dolina Młynów i Hut Żelaza) to malowniczy rezerwat przyrody na Wybrzeżu Amalfi we Włoszech. Słynie z dzikiej roślinności, stromych klifów, strumieni, wodospadów oraz unikalnego mikroklimatu, w którym rosną rzadkie gatunki paproci z epoki lodowcowej.
W opisywanej dolinie, rozciągającej się od wysokich gór wokół Scali (najstarsze miasto regionu), a kończącej się 6 kilometrów dalej w Amalfi, znajduje się jeden z 41 rezerwatów biogenetycznych we Włoszech. Jest to zatem specjalnie wydzielony obszar chroniony, którego głównym zadaniem jest zachowanie puli genowej konkretnych gatunków roślin, zwierząt lub grzybów. Chroni się w ten sposób unikalne odmiany przed zanikiem.
Najpopularniejsza trasa prowadzi z Amalfi przez Pontone i właśnie Valle delle Ferriere. Po drodze czekają kamienne schody, mostki, leśne ścieżki i spektakularne widoki na dolinę. Warto przeznaczyć na całą wycieczkę około 4–5 godzin, zależnie od tempa i wybranej trasy. Zwróć podczas spaceru szczególną uwagę na wodospady i naturalne strumienie (szczególnie efektowne po okresach deszczowych), wspomniane paprocie oraz ruiny dawnych hut z XIV wieku, przypominające do dzisiaj o przemysłowej historii tego regionu Włoch. W dolnej części doliny natkniesz się zaś na pozostałości starych papierni i młynów je napędzających.
Płatny (około 5 euro od osoby) jest jedynie wstęp do ścisłego rezerwatu przyrody na końcu doliny, gdzie znajduje się największy wodospad oraz unikalna paproć prehistoryczna. Na wyprawę zabierz ze sobą wygodne buty z dobrą przyczepnością, wodę, przekąski oraz nakrycie głowy. Uważaj, bo po deszczu kamienne schody i ścieżki mogą być bardzo śliskie. Poczujesz się tutaj trochę jak w dżungli… ale jest to też doskonała miejscówka, aby uciec od zatłoczonych miast. Zewsząd słuchać szum spadającej wody, a gdzieniegdzie wyłaniają się z zarośli romantyczne ruiny.
Uwaga – wycieczka dla Ciebie! Proponujemy wyprawę z miejscowości Ravello szlakiem prowadzącym do jednego z najpiękniejszych rezerwatów przyrody we Włoszech, czyli właśnie Valle Delle Ferriere. Atrakcję zarezerwujesz pod tym adresem internetowym.
Najpiękniejsze kościoły Wybrzeża Amalfi
Wybrzeże Amalfi to takie miejsce, gdzie kościoły – podobnie jak większość domostw – zdają się wyrastać prosto z nadmorskich skał. Świątynne założenia powstawały tuż nad morzem, często w bezpośrednim sąsiedztwie cytrynowych tarasów. Większość z nich otaczają barwne legendy związane z działalnością jakiegoś świętego czy cudownym przybyciem na ląd świętego obrazu.
Rozpocząć wypada od najbardziej znanego kościoła regionu. To Santa Maria Assunta w Positano, którego kolorowa kopuła dominuje nad plażą Marina Grande. Kapiącym się tam osobom towarzyszy zatem widok na niesamowity skarb architektury sakralnej. Wiąże się z tym kościołem legenda o bizantyjskiej ikonie Czarnej Madonny. Statek płynący ze Wschodu znalazł się kiedyś w bezwietrznej ciszy u wybrzeży Positano. Marynarze nie byli w stanie ruszyć dalej. Wtedy mieli usłyszeć głos: „Posa, posa!” (włoskie „Odłóż, połóż!”, stąd też nazwa miasta). Zrozumieli, że głos pochodzi… od przewożonej ikony Madonny. Mieszkańcy uznali, że Madonna sama wybrała sobie miejsce i właśnie tam powinna powstać jej świątynia.
Monumentalna Katedra św. Andrzeja w Amalfi sięga historią średniowiecznej Republiki Morskiej. W tutejszej krypcie przechowywane są relikwie św. Andrzeja Apostoła, patrona miasta. Z nimi z kolei związana jest jedna z najbardziej niezwykłych tradycji religijnych miasta, czyli „manna św. Andrzeja”, tajemnicza ciecz pojawiająca się przy relikwiach. Sama świątynia jest obecnie symbolem świata kupców, żeglarzy, relikwii przywożonych z dalekich krain oraz bogatych, historycznych kontaktów Amalfi z Bizancjum i Wschodem.
Wspomnijmy tutaj jeszcze Katedrę w Ravello. Co ciekawe, miejsce skrywa dzisiaj jedną z najbardziej fascynujących relikwii Wybrzeża. Mowa o ampułce z krwią św. Pantaleona, patrona miasta i świętego uznawanego za uzdrowiciela. Według tradycji każdego roku, podczas święta patronalnego, krew poddaje się niezwykłemu zjawisku przypominającemu cudowne rozpuszczenie. Zawitaj do Ravello w dniu 27 lipca. Do dzisiaj mieszkańcy opowiadają swoim dzieciom, że święty Pantaleon pod postacią olbrzyma czuwa nad zdrowiem i bezpieczeństwem ludzi.
.
Wesele na Wybrzeżu Amalfi
Faktycznie, trudno sobie wyobrazić bardziej romantyczne miejsce na najważniejszy dzień w życiu! Odświętne wydarzenie na tle stromych klifów, pastelowych miasteczek i błękitnego morza pozostanie na zawsze w pamięci pary młodej i gości weselnych.
Jest tutaj pełno miejsc, gdzie warto zaplanować uroczystość. Przykładowo, miejscowość Ravello wydaje się idealna – wysoko nad morzem i są tam miejsca takie jak Villa Cimbrone czy Hotel Caruso, z naprawdę spektakularnymi widokami. Robotę zrobi też na pewno Positano z kolorowymi domami schodzącymi do morza, klifami i plażami. Historyczne opactwa i urokliwe zakątki wokół Amalfi to kolejna miejscówka, którą warto rozważyć.
Wyobraź więc sobie ceremonię na udekorowanym kwieciem wszelakim tarasie nad morzem, często późnym popołudniem, lub o zachodzie słońca. Na stołach na pewno zagości aperitivo z prosecco, limoncello, owocami morza i włoskimi przekąskami. Do tego tradycyjna włoska muzyka, niczym na ślubie Corleone w „Ojcu Chrzestnym”…
Przewodnik fotograficzny po Amalfi
Wybrzeże Amalfi jest wyjątkowo wdzięcznym planem zdjęciowym. Pastelowe miasteczka zawieszone na klifach, morze, tarasowe ogrody, łodzie i wąskie uliczki tworzą zupełnie różne kadry w zależności od pory dnia. Najlepiej fotografować wczesnym porankiem lub popołudniem, gdyż środek dnia może psuć ekspozycję ostrym światłem słonecznym. A co uwiecznić na zdjęciach?
Klasyką gatunku będzie kolorowe miasteczko Positano i to klikane z różnych ujęć – choćby z opisanego wyżej Szlaku Bogów. Świetnie się zaprezentują widoki uchwycone podczas rejsu wycieczkowego, których wiele rusza z portu tego miasta.
Praiano jest świetnym miejscem, jeśli zależy Ci przede wszystkim na zachodzie słońca nad morzem. Szczególnie interesujący jest taras przy Piazza San Gennaro w Vettica Maggiore, skąd można fotografować morze oraz sylwetkę wybrzeża w oddali.
Villa Rufolo w Ravello to gotowy plan do super zdjęć! Boskie ogrody po brzegi wypełnione bujną zielenią i architektonicznymi pozostałościami. Warto tam przeznaczyć czas zarówno na zdjęcia detali, jak i szerszej panoramy.
Last but not least, perełka o której się często zapomina. najmniejsze na Wybrzeżu Amalfi miasteczko Atrani, chwilę spacerem od głównego miasta. Jego zwarta zabudowa daje bardzo graficzne kadry. Szczególnie interesujący jest widok na plażę, zabudowę i wiadukt drogi SS163.
Odwiedź wszystkie te miejsca i pochwal się ciekawymi ujęciami z wakacji na Wybrzeżu Amalfi!
autor: Krzysztof Kołodziejczyk – Zaprzysięgły miłośnik Pana Samochodzika. Fan turystycznych wycieczek i badacz historii, zagubiony bez reszty w dziejach starych zamków, dawnych miast i osad. Turysta z przypadku – pisarz z powołania – historyk z wykształcenia. Dlaczego? Podróże kształcą i inspirują!
